“GEGHARD”
BİLİMSEL VE ANALİTİK
VAKFI
2026
2026
2026-03-23
Büyük Ermenistan'ın Syunik eyaletinin Yerncak bölgesinde, aynı adı taşıyan nehrin sol kıyısında, Odzasar dağı'nın taşlık eteklerinde, Saltağ adlı bir Ermeni köyü bulunmaktaydı.
Geleneğe göre, bu köy, Tigranavan şehrinin bir semtiydi ve büyük düz taşlar üzerine kurulu olduğu için Sali-Tağ (taş semt) olarak adlandırılmış ve buradan da Saltağ adını almıştır.
17 yüzyılda köyün Ermeni nüfusu hakkında bilgi veren kişi, Pers Şahı I. Abbas'ın sarayındaki İspanya büyükelçiliği başkanı Garcia de Silva Figueroa'dır. Figueroa, Nahçıvan şehrine bağlı 12 köyde, Saltağ da dahil, yüzyıldan itibaren Katolikliği benimsemiş Ermenilerin yaşadığını kaydetmiştir.
1616 yılında Katolik misyonerlerin hazırladığı bir rapora göre, Saltağ'da 3 Katolik Ermeni ailesi (20 kişi) ikamet etmekteydi, oysa 1604'teki Ermeni sürgününden önce, 1601 yılında, köyde 120 Katolik Ermeni ailesi ve 800 sakin bulunmaktaydı.
17 yüzyılın başlarında I. Şah Abbas'ın seferleri (1604-1605) sırasında köy harabeye döndü, ancak aynı yüzyılın sonlarında yeniden iskan edildi. 18. yüzyılın sonlarına gelindiğinde ise Şah İranı'nın ağır vergi politikası ve baskılar sonucunda Nahçıvan'ın Katolik Ermenilerinin bir bölümü İslam'ı benimsedi, diğerleri ise yurtlarını terk etti.
1826-1828 Rus-İran Savaşı'nın ardından, 1828 yılında Hoy bölgesinden 202 Ermeni Saltağ'a yeniden yerleştirildi. 1829-1832 yıllarında köyde 155 kişi, 1870'lerde 50 hane, 1906 yılında ise 48 sakin yaşamaktaydı.
Saltağ'ın köylüleri tarımla, bağcılıkla, hayvancılıkla ve tütün yetiştiriciliğiyle geçimini sağlamıştır.
Köyde ilk yazılı kaydı 1540 yılına ait olan 13-14. yüzyıllarda inşa edilmiş Surp Gevork kilisesi bulunmaktaydı.
1860'larda ve 1873 yılı verilerine göre, Surp Gevork kilisesi çoktan harabeye dönmüştü.
Köy sınırları içinde ayrıca, geleneğe göre Hripsimyan bakirelerin kutsal kalıntıları üzerine inşa edildiği rivayet edilen Kusanats şapeli de yer almaktaydı. Şapel 19. yüzyılda yeniden inşa edildi. Günümüzde ise harabe halindedir.
Saltağ'ın kuzeyindeki yüksek kesimde, 12-16. yüzyıllara ait bir mezarlık bulunmaktaydı. 19. yüzyılın sonlarında mezarlıkta yaklaşık 300 mezar taşı mevcuttu ve bugün ise sayıları 23'e gerilemiş olup bunların 8'i kitabeli mezar taşıdır. 19. yüzyılın sonları ile 20. yüzyılın başlarında mezar taşları yavaş yavaş yerinden söküldü, kitabeler tahrip edilerek bozuldu. Köyün yakınında "Gelin ile Damat" adlı bir dağ bulunmaktadır.
Günümüzde köy, Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti'nin Culfa ilçesinde, aynı adı taşıyan şehrin yaklaşık 20 km kuzeydoğusunda yer almaktadır ve Azerbaycanlılar tarafından iskan edilmektedir.
Kaynakça:
Gh. Alişan, Sisakan, Venedik, 1893.
A. Ayvazyan, Nahçıvan: resimli bölgesel ansiklopedi, Yerevan 1995.
A. Ayvazyan, Nahçıvan ÖSSC’nin Ermeni anıtları. Toplu liste, Yerevan 1986.
E. Tajiryan, Yeni Culfa Avrupa kaynaklarında 17-18. yüzyıllarda, Cilt II, Ermenistan cumhuriyeti bilimler akademisi, Yerevan, 2017.
A. Yeprikyan, 17-18. yüzyıllarda Nahçıvan’da Katolik topluluğun rolü, “Millet, devlet, vatan, devletlilik fikri”, 3. uluslararası bilim konferansı bildirileri, Yerevan 2018.
Ermenistan’a komşu bölgelerin yer adları sözlüğü, cilt 4, liste 1, Yerevan, 1998.
Nahçıvan, atlas: Ermeni mimarisini inceleme vakfı, Yerevan, 2012.