Doğu Transkafkasya’nın eski Ermeni yerleşimleri: Zarğun, Tikanlı, Nohurkışlak

2026-10-26

Zarğun

Zarğun köyü, ilçe merkezi Kutkaşen’den (günümüzde Gabala) yaklaşık 6 km uzaklıkta bulunmaktadır. Yerleşim, Zarağan ve Zergun biçimlerinde de anılmıştır. Köyün yakınlarında, Aziz Yeğişe’nin havari olarak şehit edildiği yer kabul edilen Zarğun Ovası bulunmaktadır. Zarğun, Doğu Transkafkasya’da Ermeni nüfusunun 18. yüzyılın 20’li yıllarında din değiştirerek İslam’ı benimsediği ve ulusal kimliğini yitirdiği yerleşimlerden biridir. 19. yüzyıla ait Rus istatistik kayıtlarında, Zarğun’un Müslüman Ermenilerinden Tatarlar olarak söz edilmiştir. Günümüzde köy halkı kendisini Azerbaycanlı olarak tanımlamaktadır.

Tikanlı

İlçe merkezi Kutkaşen’in yaklaşık 9 km kuzeybatısında, Bum ve Mehluğavah köylerinin yakınında Tikanlı köyü bulunmaktadır. Yerleşim, Tikanlu, Tikyanlu ve Tıkyanlu adlarıyla da bilinmektedir.

18 yüzyılın 20’li yıllarında, köyün Ermeni sakinleri de zorla İslamlaştırılmıştır. İlginçtir ki, 1889 yılında bile Tikanlı sakinlerinden Müslüman Ermeniler olarak söz edilmiştir. Bu dönemde köyde Ermeni mezarlığının ve kilisesinin kalıntıları hala görülebilmekteydi. Ancak 1908 ve 1914 yıllarına ait Rus istatistik kaynaklarında bölge sakinleri Tatarlar olarak kaydedilmiştir. 20. yüzyılda, Azerbaycan devletinin kurulmasının ardından Tikanlı sakinleri de Azerbaycanlılar olarak tanımlanmıştır.

Nohurkışlak

Doğu Transkafkasya’nın eski Ermeni köylerinden Nohurkışlak, Kutkaşen’in yaklaşık 5 km güneydoğusunda, Novur (Nohur) Gölü’nün yakınında bulunmaktadır. 18. yüzyılın 20’li yıllarında köyün nüfusu zorla İslamlaştırılmış ve zamanla Ermeni çevresinden kopmuştur. Köyle ilgili günümüze ulaşan bir kayda göre, 1887 yılında köydeki evlerden birinin duvarında iki kitap bulunmuştur. Bunlardan biri, 17. yüzyıla tarihlenen basılı bir “Caşots” (ayin ve ibadet kitabı) idi. Diğeri ise Ermenice el yazması bir kitaptı. El yazması, 1033 yılına tarihlenmişti (muhtemelen Ermeni takvimine göre ve bu da miladi 1584 yılına karşılık gelmektedir) ve yaklaşık 600 sayfadan oluşuyordu. Bu durum, din değiştirme sürecinde çok sayıda Ermeninin kutsal kitaplarını sakladığını göstermektedir.

Günümüzde Nohurkışlak köyünün sakinleri kendilerini Azerbaycanlı olarak tanımlamaktadır.

Kaynakça

A. A., “Nahçıvan’dan Bir Mektup”, Mşak, 1887, No. 38, 11 Nisan, s. 2.

Barkhudaryants, M., Ağvan Ülkesi ve Komşuları. Artsakh, Erivan, 1999, s. 39, 61, 125, 147, 148.

Yeğiazaryants, V., “Udinler Hakkında Bazı Bilgiler”, Ardzagank, 1887, No. 12, 5 Nisan, s. 181.

Hoyi-Zade, Nor-Dar, 1895, No. 223, 19 Aralık, s. 2.

Karapetyan, S., Asıl Ağvank. Ermeni Mimarisini Araştırma Vakfı, 2024, Kitap XXII, Bölüm 1, s. 256–257, 310–311.

Majak, “Udinlerle İlgili Materyaller”, Meğu Hayastani, 1881, No. 123, 1 Temmuz, s. 1.

Majak, “Nuh İlçesinin Vartaşen ve Nij Köyleri”, Meğu Hayastani, 1879, No. 81, 20 Ekim, s. 1.

Movses Kağankatvatsi, Ağvan Ülkesinin Tarihi, Erivan, 1969, s. 11.

Кавказскiй календарь на 1910 годъ. Тифлисъ, 1909, с. 255, 379.

Кавказскій календарь на 1915 годъ. Тифлисъ, 1914, с. 125, 188.

Subscribe to our channel on Telegram