“GEGHARD”
BİLİMSEL VE ANALİTİK
VAKFI
2026
2026
2026-06-06
Azerbaycanlı arkeologlar geçtiğimiz günlerde "büyük keşiflerini" kamuoyuyla paylaştı. İddiaya göre, Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti sınırları içinde yer alan Odzasar (İlandağ) adlı kayalık üzerinde, konumunun belirtilmemiş olması nedeniyle 40 yılı aşkın süredir bilinmeyen 2800 yıllık bir Urartu yazıtı bulunmuş.
Azerbaycanlı arkeologlara hafızalarını tazeleme zamanı.
Bu Urartu çivi yazısı kitabesi aslında 1988 yılında, jeolog-arkeolog Valeri İgumnov tarafından keşfedilmişti.
1997 yılında "Patma-Banasiragakan Handess" (Tarih-Filoloji Dergisi) dergisinin 1. sayısında yayımlanan "Odzasar Çivi yazısı kitabesi" başlıklı makalede (V.A. İgumnov, H.H. Karagyozyan, S.G. Hmayakyan) yazıtın yeri, çevirisi, içeriği ve yorumları ayrıntılı biçimde ele alınmıştır. Makalede yazıtın MÖ 9. yüzyılın son çeyreğine, MÖ 820'li yıllara tarihlediği, İşpuini adına yazılmış olmakla birlikte Minua'nın emriyle oyulduğu belirtilmektedir. İgumnov, 1988'de keşfettiği bu yazıtı 1989'da ikinci kez fotoğraflamış, tanımlamış ve ölçmüştür.
V.A. İgumnov tarafından çekilen fotoğraf – 1989
Azerbaycan Ulusal bilimler akademisi Arkeoloji ve Antropoloji enstitüsü, yazıtın bölgenin kadim tarihinin araştırılması açısından önemli bir kaynak olduğunu açıklayarak onu Azerbaycan'ın tarihi mirası olarak sunmaktadır. Bu yaklaşım, bölgedeki pek çok Ermeni anıtının "Azerbaycan mirası" olarak yansıtıldığı resmi propaganda çerçevesiyle örtüşmektedir.
Yazıt etrafında oluşturulan yorumlar, bölgedeki pek çok Ermeni anıtının 'Azerbaycan' mirası olarak sunulduğu Azerbaycan'ın resmi propaganda çerçevesi dahilindedir.
"Tanrı Haldi'nin koruması altında, Sarduri'nin oğlu İşpuini ve İşpuini'nin oğlu Menua, Arsini şehrini fethetti. Arsini şehrinin topraklarını yenilgiye uğrattılar, Aniani şehrinin topraklarını fethederek yerle bir ettiler. Bu [...] idi. Tanrı Haldi için bir stel dikti. Puluadi ülkesinde bir ayin belirledi: [Boğayı] Tanrı Haldi'ye, bir inek ise Puluadi ülkesindeki Tanrı Haldi'nin eşine kurban edebilirdi."
Yazıt, Urartu döneminin askeri ve dini politikasına ışık tutmaktadır. Metinde MÖ 9-8. yüzyıllarda hüküm süren İşpuini ve Menua adlı krallar anılmaktadır. Bu iki kral, kaleler inşa ederek, topraklar fethederek ve Haldi kültünü devlet dini hâline getirerek Urartu'yu güçlendirmeleriyle tanınmaktadır.
V.A. İgumnov tarafından çekilen fotoğraf – 1989
Arsini ve Aniani şehirlerinin fethi, Urartu'nun toprak genişletme politikasını gözler önüne sermektedir. 'Fethettiler' ve 'yerle bir ettiler' kelimeleri, Urartulular'ın askeri zaferini bir güç gösterisi olarak vurgulamaktadır. Zafer sonrasında Tanrı Haldi için stel dikilmesi, askeri başarıları ilahi himayeyle ilişkilendiren tipik bir Urartu geleneğidir Haldi, Urartu'nun baş tanrısı ve savaş tanrısıydı ve onun kültü kralın meşruiyetini pekiştiriyordu. Fethedilen topraklarda belirlenen özel ayin, Haldi'ye ve onun 'eşine' kurban sunumu aracılığıyla Urartu dini sistemi, siyasi bir denetim aracı olarak derhal hayata geçiriliyordu
Nahçıvan'ın Culfa ilçesinde, Ermeni Hoşakunik yerleşim yerine yakın Odzasar Dağı'nın batı yamacında yer alan bu yazıt, 100 cm uzunluğunda, 5 satırdan oluşmakta ve zamanla aşınmış durumdadır. Yazıtı modern ulusal kimliklerle yapay biçimde ilişkilendirmek, onun gerçek tarihsel değerini ve bilimsel önemini gölgelemekten başka bir işe yaramamaktadır.