“GEGHARD”
BİLİMSEL VE ANALİTİK
VAKFI
2026
2026
2026-03-10
"Karabağ'a yeniden yerleştirilen" yeni gruplar, törenle teslim edilen daire anahtarları, fotoğraflar, alkışlar ve "memnun" ifadeli bir aile daha... Azerbaycan medyası her hafta bu şekilde Artsakh'ın yeniden iskanını "haberleştirmektedir." Peki gerçek nedir?
Geçtiğimiz günlerde, Azerbaycan Meclisi'nin olağan oturumunda, milletvekili Razi Nurullayev dikkat çekici bir açıklamada bulundu. Devletin "Karabağ'a dönenler" için konut inşa etmesine karşı çıkan Nurullayev, bunun yerine yaşam için elverişli koşulların oluşturulmasını önerdi. Milletvekiline göre, insanlar topraklarına daha sıkı bağlanmaları için evlerini kendileri inşa etmelidir. Nurullayev'in konuşmasından, "geri dönenlerin" büyük bölümünün daha sonra Bakü'ye geri döndüğü anlaşılmaktadır. Ona göre Artsakh'ın "yeniden yapılanması" için yalnızca devlet projeleriyle program yürütmek yeterli değildir; özel sektörün de özel ekonomik bölgeler dışında faaliyet göstermesine izin verilmesi gerekmektedir.
Nurullayev'e karşı çıkan bazı milletvekilleri ise işgal altındaki topraklarda yapılan yatırımları ve hükümetin izlediği politikayı savunmaya çalıştı. Azerbaycan Meclisi Başkanı Sahibe Gafarova da müdahale ederek kimsenin zorla geri döndürülmediğini, her şeyin gönüllülük esasıyla gerçekleştiğini vurguladı.
Azerbaycan'ın resmi verilerine göre, Artsakh'a yaklaşık 75 bin kişi "yeniden yerleştirilmiştir."
"Geri dönüş" programına ilişkin birkaç önemli hususa dikkat çekmek gerekir.
Yayımlanan fotoğraflarda yeniden yerleştirilenler arasında yaşlıların büyük bir yer tuttuğu görülmektedir. Bu durum, ücretsiz ev ya da daire verilmesinin ve konfeksiyon fabrikasında iş imkanı sunulmasının, uzun süredir Bakü'de ve Azerbaycan'ın diğer şehirlerinde yaşayan insanlar, özellikle genç aileler için pek cazip olmadığını ortaya koymaktadır.
Bunun yanı sıra insanlar çoğunlukla daha önce hiç yaşamadıkları yerlere yerleştirilmektedir. Örneğin, Artsakh'ın Hadrut, Karmir şuka (Kırmızı pazar) ve diğer yerleşim yerleri Sovyet döneminde de yalnızca Ermeniler tarafından iskan edilmişti.
Azerbaycan yetkilileri, son 5-6 yılda "yeniden yapılanma" için yaklaşık 15 milyar dolar yatırım yapıldığını açıklamaktadır. Bu tutarın büyük bölümü büyük altyapı projelerine aktarılmıştır.
Örnek olarak Aras vadisinde inşa edilen yeni yerleşim yerlerini gösterebiliriz. Bunlar ağırlıklı olarak vitrin amaçlı nitelik taşımakta ve "kendi kendine işleyen doğal bir organizmaya" dönüşememektedir.
Bakü, Artsakh'ı kapalı bir bölge olarak tutmaya devam etmekte ve burada yerleşen sakinlerin hareket özgürlüğü ve faaliyetleri kısıtlı kalmaktadır. Artsakh'a taşınan Azerbaycanlıların gerçekte nasıl yaşadığını söylemek güçtür, zira ülkede özgür basın bulunmamakta, sunulan bilgiler, fotoğraflar ve videolar yönlendirilmiş, süzgeçten geçirilmiş ve yalnızca propaganda amaçlı nitelik taşımaktadır. Bu süreçler çoğu zaman yolsuzluk mekanizmalarıyla da iç içe geçmektedir. Sosyal medyaya sızan az sayıdaki video ve paylaşımdan, iskanla eş zamanlı olarak Azerbaycanlıların Artsakh'taki Ermeni kültürel mirasını ve anıtlarını tahrip ettiği görülmektedir.