“GEGHARD”
BİLİMSEL VE ANALİTİK
VAKFI
2026
2026
2026-02-02
Beylyarkend ya da Beglarkend yerleşimi, Kutkaşen’in (günümüzde Gabala) 13,8 km güneyinde bulunmaktadır. Ermeni köyünün nüfusu buraya 18. yüzyılın sonlarında Artsakh’ın Haçen, Varanda ve Craberd sancaklarından taşınmıştır. Ancak köy mezarlıklarında korunan Ermeni mezar taşları, Ermenilerin Beylyarkend’da 18. yüzyıldan önce de yaşadığını, daha sonra ise bilinmeyen nedenlerle köyün boşaldığını göstermektedir.
1841 yılı verilerine göre köyde 617 Ermeni yaşamaktaydı, 1889 yılında bu sayı 841 kişiye ulaşmıştır. Köyün Ermeni nüfusu 1901’de 528, 1905’te 590 ve 1914’te 526 kişiden oluşuyordu.
1875 tarihli bir kayda göre köyde, Ermenice eğitimin verildiği özel bir okul bulunmaktaydı ve burada Ağasi Petrosyan Movsesyants ders vermekteydi. Surp Mesropyants adını taşıyan okulun açılmasında, Nuhi Ermeni piskoposluğunun başı Vartabed Grigoris Ter-Hakobyants’ın büyük katkısı olmuştur. 1878-1879 öğretim yılında okulda 42 öğrenci, 1880-1881’de 40 öğrenci, 1889-1890 öğretim yılında ise 28 öğrenci öğrenim görmüştür. 1895 yılından sonra okulun faaliyetine dair bilgi bulunmamaktadır.
Beylyarkend köyünde Surp Stepanos Kilisesi faaliyet göstermekteydi, kiliseye dair ilk kayıt 1821 yılına aittir. Kiliseye ilişkin son kayıt ise 1893 yılında yapılmıştır. Surp Stepanos Kilisesi’nde görev yapan papazlar bunlardır: Petros Hakhverdyan Haçatryants (1821-1851), Hovhannes Harutyants (1836-1845), Sarkis Ter-Stepanyants (1843-1845), Harutyun Ter-Hovhannisyan-Ter-Avagyants (1856–1861), Mkrtiç Ter-Petrosyan Beklarbekyants (1861–1868), Hovhannes Ağbalyants (1888’de anılmıştır) ve Yeğişe Ter-Hovsepyan (1908–1912).
Beylyarkend bölgesinde üç mezarlık alanı korunmuştur. Köyün kenarında bulunan mezarlıkta, 18. yüzyılda köye yerleşen Artsakhlı Ermeni göçmenler defnedilmiştir. Bu mezarlıkta defin işlemleri 1918 yılına kadar devam etmiştir. Diğer iki mezarlık ise Orta Çağ dönemine aittir.
1918 yılından sonra Beylyarkend Ermeni köyüne dair herhangi bir kayda rastlanmamaktadır. O yıl, tüm Doğu Güney Kafkasya genelinde yerel Türk güçleri ve bölgeye giren Osmanlı birlikleri tarafından organize edilen Ermenilere yönelik kitlesel katliamlarda Beylyarkend’ın Ermeni nüfusu da hayatını kaybetmiştir.
Kaynakça:
Barkhudarents M., Ağvan Ülkesi ve Komşuları. Artsakh, Yerevan, 1999, s. 113.
Hoy-Zade, ‘‘Nor Dar’’, 1895, No 223, 19 Aralık, s. 2.
Karapetyan S., Asıl Ağvank. Ermeni Mimarlığı Araştırma Vakfı, 2024, Kitap IIB, Bölüm 1, s. 247-250.
İnsani Yardım Cemiyeti Genel Kurulu, Mşak, 1888, No 17, 11 Şubat, s. 1.
Syunetsi, Yazışmalar, Nor Dar, 1887, No 86, 3 Haziran, s. 2.