Nahçıvan'ın Arazin köyü

2026-11-09

Arazin, tarihi Ermenistan’ın Syunik eyaletine bağlı Yerndjak kazasının Ermeni köylerinden biriydi. Köy, Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti topraklarından geçen Yerndjak Nehri’nin aşağı çığırının sağ kıyısında, tanınmış Kıznut köyünün 3-4 km doğusunda, Nahçıvan-Culfa karayolu üzerinde bulunmaktadır.

Bölgede yerleşim çok eski dönemlerden beri mevcuttur. Bunun kanıtı, 1970’li yıllarda köy çevresinde gerçekleştirilen arkeolojik kazılarda ortaya çıkarılan buluntular ve kültürel tabakalardır. Kazılarda MÖ I. binyıla tarihlenen eserler bulunmuştur.[1]

Köy, geçmişte Yerevan Guberniyası'nın Nahçıvan kazasına bağlıydı. Köyde yaşayan Ermenilerin önemli bir bölümünün ataları, 1829-1831 yılları arasında İran'ın Sovuç Bulağ ve Mahabad kazalarından buraya göç etmiştir[2].

1829-1832 yıllarında köyün nüfusu büyük ölçüde Ermenilerden oluşuyordu. Köyde 290 hane ve 376 Ermeni yaşamaktaydı.

yüzyılın ortalarından itibaren bölgeye Müslüman nüfus yerleşmeye başlamıştır. Bu nedenle 1860'lı yıllarda Arazin'in Ermeni nüfusu eski köyden 1 km kuzeybatıya taşınarak Haykakan Tağ (Ermeni Mahallesi), diğer adıyla Haytağ yerleşimini kurmuştur[3]. 1873 yılında köyde 70 hane ve 450 Ermeni yaşamaktaydı. 19. yüzyılın sonlarında ise burada yaklaşık 30 Ermeni hanesi bulunuyordu.
yüzyıla ait kaynaklarda, Arazin'de 8 su değirmeni, küçük bir kilise ve başka tarihi anıtların bulunduğu belirtilmektedir. Ancak bunlardan günümüze yalnızca önemsiz kalıntılar ulaşmıştır. Köydeki Surp Pogos-Petros Kilisesi bazı kaynaklarda 19. yüzyıla, bazı kaynaklarda ise daha eski dönemlere tarihlendirilmektedir. Küçük boyutlu bir yapı olan kilise günümüzde harap durumdadır ve yalnızca önemsiz kalıntıları korunabilmiştir. Köyün yakınında, tümülüs biçimindeki mezarlardan oluşan bir mezarlık alanı bulunmaktadır.

Köyde küçük bir kilise vardı[4]. 1906 yılına ait istatistiklere göre köyün Ermeni nüfusu 693 kişiye ulaşmıştır[5]. 1912 yılında köyde devlet tarafından işletilen (Rus) bir okul faaliyet göstermekteydi[6]. 1914 yılında köyde Ermeniler ve Müslümanlar birlikte yaşamaktaydı[7].

Arazin halkı ağırlıklı olarak tarım ve hayvancılıkla uğraşmaktaydı. Köyde kalan son Ermeni aileleri 1960'lı yıllarda buradan ayrılmıştır[8].

Günümüzde Arazin, Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti'nin Culfa rayonunda yer almakta olup nüfusu Azerbaycanlılardan oluşmaktadır.

Kaynakça

Gh. Alişan, Sisakan, Venedik, 1893.

Ayvazyan, Nahçıvan: Resimli Yerel Ansiklopedi, Yerevan, 1995.

Ayvazyan, Nahçıvan Ermeni SSC'nin Ermeni Anıtları: Toplu Katalog, Yerevan, 1986.

Ermenistan ve Çevre Bölgelerin Yer Adları Sözlüğü, cilt 1, liste 1, Yerevan, 1986.

Nahçıvan: Harita Kitabı, Ermeni Mimarisini Araştırma Vakfı, Yerevan, 2012.

[1] A. Ayvazyan, Nahçıvan Ermeni SSC'nin Ermeni Anıtları: Toplu Katalog, Yerevan, 1986, s. 97

[2] Ermenistan ve Çevre Bölgelerin Yer Adları Sözlüğü, cilt 1, liste 1, Yerevan, 1986, s. 382

[3] A. Ayvazyan, Nahçıvan: Resimli Yerel Ansiklopedi, Yerevan, 1995, s. 104-105.

[4] Gh. Alişan, Sisakan, Venedik, 1893, s. 381.

[5] Ermenistan ve Çevre Bölgelerin Yer Adları Sözlüğü, cilt 1, liste 1, Yerevan, 1986, s. 382

[6] Nahçıvan: Harita Kitabı, Ermeni Mimarisini Araştırma Vakfı, Yerevan, 2012, s. 23.

[7] aynı eser, s. 21.

[8] A. Ayvazyan, Nahçıvan: Resimli Yerel Ansiklopedi, Erivan, 1995, s. 104-105

Subscribe to our channel on Telegram