“GEGHARD”
BİLİMSEL VE ANALİTİK
VAKFI
2026
2026
2026-09-18
«Bakü Araştırma Enstitüsü» düşünce kuruluşunun direktörü, tarihçi Altay Göyüşov, geçtiğimiz günlerde X hesabında Azerbaycan propagandasının uydurmalarından birini adeta çırılçıplak ortaya koydu.
Göyüşov, Güney Kafkasya ve Gürcistan’daki kriz konularından sorumlu AB Özel Temsilcisi’nin resmi hesabında Magdalena Grono tarafından yapılan paylaşıma değindi. Söz konusu paylaşıma göre, AB Özel Temsilcisi, 11-12 Eylül tarihlerinde Azerbaycan makamlarının diplomatik misyon temsilcileri için düzenlediği, «Karabağ ve Doğu Zangezur’un eski çatışma bölgesi olan ilçelerine» gerçekleştirilen ziyarete katılarak bölgedeki durum hakkında bilgi aldı.
Dikkat çekici olan, Göyüşov’un değerlendirmesinde Azerbaycan tarihinde hiç kimsenin bu bölgeyi «Doğu Zangezur» olarak adlandırmadığını vurgulaması ve söz konusu terimin fiilen Cumhurbaşkanı Aliyev tarafından 2020 savaşının hemen ardından dolaşıma sokulduğunu belirtmesidir.
Tarihçi, söz konusu «terim» ile dahi alay ederek onu Aliyev’in «icadı» olarak nitelendirdi. Terimin kullanılmasının ve yaygınlaştırılmasının bizzat kendisinin barış söylemiyle çeliştiğini vurgulayan Göyüşov, şu ifadeleri kullandı: «Böyle bir söylemi teşvik eden Avrupa, bölgede barışı gerçekten nasıl samimi bir şekilde isteyebilir?»
Belirtmek gerekir ki, Göyüşov zaman zaman Aliyev yönetimini kınayan açıklamalarda bulunmakta ve bu nedenle Azerbaycan makamlarının hedefi haline gelmektedir. Göyüşov, 2025 yılında «devlet karşıtı çağrılar yapmak» suçlamasıyla, Binagadi İlçe Mahkemesi’nin kararı doğrultusunda, Azerbaycan dışında da 6 yıl hapis cezasına çarptırıldı. Söz konusu karar, Ceza Kanunu’nun 281.2 maddesine dayandırıldı.
Göyüşov, bu tür uydurma propaganda yöntemlerini eleştiren tek Azerbaycanlı bilim insanı değil. Örneğin Hollanda’da sürgünde yaşayan bir başka Azerbaycanlı tarihçi ve çatışma araştırmacısı Arif Yusuf da sözde «Batı Azerbaycan» kavramına değinmiştir. Yusuf, daha önce Azerbaycan makamlarının izlediği politikaya yönelik eleştirel yazıları nedeniyle siyasi tutuklu olarak hapis yatmıştı. Yusuf’a göre «Batı Azerbaycan» anlatısı, siyasi ve propaganda amaçlı bir araçtır.
Daha da dikkat çekici olan, Türk uzmanların dahi Aliyev yönetiminin propagandasındaki bu tür uygulamaları eleştirmesidir. Türk siyaset bilimci Cengiz Aktar da «Batı Azerbaycan» teriminin kullanılmasını eleştirmiştir. Aktar, verdiği röportajlardan birinde, Karabağ’ı ele geçirdikten sonra bile Bakü’nün «durmadığını» ve bu kez doğrudan Ermenistan’ı kastederek «Batı Azerbaycan» terimini dolaşıma soktuğunu belirtmiştir.
Aktar, bilimsel makalelerinde ve akademik çevrelerde bu olguyu aktif biçimde ele almakta ve eleştirmektedir.
Türk bilim insanı ve siyasetçi Baskın Oran da Azerbaycan tarafından kullanılan terminolojiye değinmiştir. Oran, bir röportaj sırasında Azerbaycan’ın Ermenistan topraklarının yaklaşık yüzde 70’ini «Batı Azerbaycan» olarak adlandırdığını vurgulamıştır. Oran bunu yayılmacı bir söylem olarak nitelendirmiş; söz konusu terimin Türkiye-Ermenistan ilişkilerinin geliştirilmesinin önünde bir örtü unsuru işlevi gördüğünü ve barış sürecinde elde edilmiş kazanımları sıfırlamayı amaçladığını belirtmiştir.
Açıkça görülmektedir ki Aliyev yönetiminin oluşturduğu ve dolaşıma soktuğu «Doğu Zangezur» ve «Batı Azerbaycan» propaganda uydurmalarının tarih bilimi açısından herhangi bir temeli bulunmamaktadır ve bunlar Azerbaycanlı ve Türk tarihçiler ile bilim insanları tarafından dahi sert biçimde eleştirilmektedir. Bu durum, söz konusu propaganda malzemesinin bilimsel temelden yoksun ve içi boş olduğunu bir kez daha ortaya koymaktadır.