“GEGHARD”
BİLİMSEL VE ANALİTİK
VAKFI
2026
2026
2026-01-15
Norakert, tarihi Vaspurakan eyaletinin Goghtan (Goghtın) kazasına bağlı Ermeni köylerinden biriydi. Köy, Bstadzor vadisinin en üst tarafında, yaklaşık 2500 metre yüksekliğe sahip Zengezur Dağları kuşağında yer almaktaydı. Köy ana ulaşım yollarından uzak olduğu için araştırmacıların dikkatinden büyük ölçüde uzak kalmıştır.
Norakert, Nurğut veya Tere-Nirğit adlarıyla da bilinmekteydi 1. Köy halkı genelikle bahçecilik, hayvancılık ve tarımla uğraşmaktaydı 2. Köy arazisinde yapılan maddi kültür incelemeleri, yerleşimin çok eski dönemlerden beri var olduğunu göstermektedir. Ancak yaşam özellikle 14-18. yüzyıllar arasında yoğunluk kazanmıştır 3.
13. yüzyıla ait bir vergi defterine göre Norakert, Tatev Manastırı’na 12 birim (dıram) vergi ödemiştir 4.
Köyün merkezinde, üç nefli bir bazilika planına sahip olan Targmançats (Tercümanlar) Manastırı bulunmaktaydı ve onun girişi batı cephesindeydi. Manastır, 1662 yılında Vardapet Yesayi tarafından inşa edilmiştir 5. Kilisede duvar resimleri, figürlü kabartmaları ve süsleme kabartmaları bulunmamaktaydı. Batı cephesinin önünde, yıkılmış yapıların ve surların izleri korunmuştur. Targmançats Kilisesi 1990’lı yılların başında yarı harap durumdaydı. 1997-2006 yılları arasında ise tamamen yıkılmıştır 6.
Norakert’te Orta Çağ’da inşa edilmiş bir başka kilise daha bulunmaktaydı, ve bu kilise ilk kez 1829 yılında anılmıştır. Günümüzde söz konusu yapı tamamen yok olmuştur 7.
Köyün güneydoğu kesiminde, 12-18. yüzyıllara tarihlenen bir mezarlık yer almaktadır. Burada çoğunlukla 14-16. yüzyıllara ait 100-110 Ermeni mezar taşı ve haçkar korunmuştur. Bazı mezar taşları ve koç heykelleri yerlerinden sökülmüş ve kırılmış, Ermenice yazıtlar ise aşınmış ya da silinmiştir.
Norakert’in kuzeydoğusunda, piramit biçimli bir dağın üzerinde, 14-15. yüzyıllara tarihlenen bir kalenin kalıntıları bulunmaktadır.
19. yüzyılın sonları ile 20. yüzyılın başlarında köy Ermeni nüfusunu kaybetmiştir. Bu dönemde köyde 25-26 Müslüman hanenin yaşadığına dair kayıt bulunmaktadır 8.
Günümüzde köy Nirğut veya Nürgüt adıyla bilinmektedir 9. Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti’nin Ordubad rayonunda, aynı adlı kentin yaklaşık 37 km kuzeydoğusunda yer almakta olup Azerbaycanlı nüfus tarafından iskan edilmektedir.
Kaynakça:
G. Alişan, Sisakan, Venedik, 1893.
Y. Lalayan, Nahçıvan ilçesi. I. Bölüm: Goghtan ya da Ordubad Polis Bölgesi, “Azgagrakan Handes”, XI, 1904.
T. H. Hakobyan, St. T. Melik-Bahşyan, H. H. Barseğyan, Ermenistan ve Komşu Bölgelerin Yer Adları Sözlüğü, cilt 4, Yerevan Üniversitesi Yayınları, Yerevan, 1998.
A. Ayvazyan, Mesropavan, Şirgu, Voghogi ve Norakert’in Mimari Anıtları, Eçmiadzin, 1980.
A. Ayvazyan, Nahçıvan Ermeni Anıtları, toplu liste, Yerevan, 1986.
Nahçıvan: Atlas, Ermeni Mimarlığını İnceleme Vakfı, Yerevan, 2012.
Kafkas Mirası İzleme Merkezi (CHW), https://storymaps.arcgis.com/stories/ea9a60df8db54f7780557961e86617fe