Mirzabeklu

2026-05-25

Mirzabeklu rayon mərkəzi Kutkaşendən (Qəbələ) təxminən 20 km aralıda yerləşir. Kənd habelə Mirzəbeklu, Mirzəbəyli adları ilə tanınır. 18-ci əsrdə Mirzabeklunun erməniləri Şəki xanları tərəfindən təqiblərə məruz qalaraq türkdilli olmuşlar. Bu, məcburi bir qərar olmuşdur, çünki həmin dövrdə Şəki xanlığı ərazisində erməni dilində danışmaq təhlükəli idi. Lakin, Mirzabeklunun erməniləri öz inancını qoruyub saxlayabilmişdilər.

Mirzabekluda Surb (Müqəddəs) Astvatsatsin bazilika kilsəsi fəaliyyət göstərmişdir, həmin kilsə yəqin ki, 19-cu əsrdə inşa edilmişdir. Kənd kilsəsinin daimi keşişi olmayıb. Bir qayda olaraq, kənddə dini ayinləri səyyar keşişlər icra edirdilər. Onlardan Martiros Haxverdyanın (1868-ci il), Avetik Ter-Mikayelyanın (1892-1893-cü illər), Hambardzum (Daniel) Ter-Avagyantsın (1898-1912-ci illər) adı xatırlanıb. Kənd ərazisində qorunub saxlanılmış qəbiristanlıqda erməni yazılı qəbir daşları mövcud idi. 1984-cü ildə Mirzabekluya səfər etmiş Samvel Karapetyan bunları qeydə alıb.

“Bu qəbiristanlıqda mirzabeklulu Xaçi Hakobyan-Sargsyants dəfn olunub, bunu görən hərkəs “Tanrı rəhmət eləsin” desin, 1869-cu il”.
“Burada mirzabeklulu Hovsep Markosyan-Sargsyants dəfn olunub, 1870-ci il”.
“Bu qəbirdə Sahak dəfn olunub-Sargsyants nəslindən, Hakobun oğlu, yoldan keçəndən xahiş olunur ki, imanla oxusun-dəyişmiş ruha Tanrı rəhmət eləsin, 1897-ci il, mart 15, kənd Mirzabeklu”.
“Burada Ter Avagyants nəslindən olan, ter Danielin qızı Balasan dəfn edilib, 1899-cu il”.
“Bu qəbirdə 1909-cu ilin dekabr ayının 28-də vəfat edən, Petiyants nəslindən olan, Minasyanın oğlu Vardan dəfn edilmişdir”.
“Oganov Yeğiş Margari, 1873-1962, arvadı Varddan, qızı Amalya və bacısının oğlu Avetisdən xatirə”.

1841-ci ildə Mirzabekluda 251 nəfər, 1876-cı ildə 283 erməni sakin yaşayıb. Kənddə 1901-ci ildə 343 erməni, 1908-ci ildə 412, 1914-cü ildə isə 361 nəfər yaşayıb.
Maraqlıdır ki, həmin dövrdə kənddə kənd məhkəməsi fəaliyyət göstərib. Hakimlərdən biri xatırlanıb. “...türk dilində danışan erməni məzhəbli kəndli, tanınmış varlı və xeyriyyəçi kənd hakimi (sudya) Sahak Saginyan”.
19-cu əsrin ikinci yarısında və 20-ci əsrin əvvəlində kənd Yelizavetpol quberniyasının Nuxa qəzasının tərkibinə daxil olub. 1918-ci ildə kəndin erməni əhalisi də türk tatar hücumları nəticəsində zərər çəkib. Azərbaycan hakimiyyət orqanları 1919-cu ildə burada Qafqaz tatarlarından olan ailələri məskunlaşdırıb. Daha sonra burada ləzgilər məskunlaşıblar.
Mirzabeklunun erməniləri kənddə 1988-1989-cu illərə qədər yaşayıblar, Azərbaycan hakimiyyətinin apardığı soyqırım siyasəti nəticəsində onlar da öz doğma kəndlərini tərk etməyə məcbur olublar.

Ədəbiyyat
Barxudaryants M., Albaniya ölkəsi və qonşuları. Artsax, Yerevan, 1999-cu il, s. 126.
Karapetyan S., Tarixi Ermənistanın Kapağak qəzasının türk dilli erməni kəndləri, 373, 1988, 1, s. 49-51.
Karapetyan S., Albaniyanın erməni litoqrafiyaları, 1-ci kitab, Yerevan, 1997, s. 40-41.
Karapetyan S. Albaniyanın özü. Erməni memarlığını tədqiq edən fond, 2024, kitab 22, 1-ci hissə, s. 265-270.
“Nor-Dar”, 1893, N 95, 5 iyun, s.2-3.
Keşiş Ğazaros Hovsepyants, redaksiyaya məktub, “Nor-Dar”, 1890, N 70, 1 iyun, s. 2.
Кавказскій календарь на 1910 годъ, Тифлисъ, 1909, с. 321.
Кавказскій календарь на 1915 годъ. Тифлисъ, 1914, с. 158.

Telegram kanalımıza abunə olun