Tarixi Qafqaz Albaniyasında Tosik kəndi

2026-04-13

Tosik tarixi Ağvank (Albaniyanın) erməni kəndlərindən biri olub. İndiki Qəbələ (Kutkaşen) rayon mərkəzindən 22.7 km cənub-qərbdə yerləşirdi.

Kənd barədə ilk məlumatlar 18-ci əsrə aiddir. Qorunub saxlanılmış məlumatlara görə, sakinlər Tosikdə 18-ci əsrdə məskunlaşıblar-Artsaxın Xaçen (Xaçın) və Varanda (Vərəndə) qəzalarından (vilayət).

Qeyd olunur ki, 1725-ci ildə “Tosikin Vardan”ı Rusiya imperatoru Böyük Pyotra ünvanlanmış, Kapağak qəzasının bir neçə kəndinin nümayəndələri tərəfindən tərtib edilmiş ərizənin altına öz imzasını qoymuşdur.

1841-ci ildə Tosikdə 126, 1851-ci ildə 147 erməni sakin yaşamışdır. 1876-cı ilin məlumatlarına görə, kəndin erməni əhalisinin sayı 143 nəfərə, 1889-cu ildə isə 132 nəfərə çatmışdır. Kənddə 1901-ci ildə 125 erməni, 1914-cü ildə isə əhalinin sayı 156 nəfərə çatıb.

Məlumdur ki, 1880-ci illərdə Tosikin sakinləri köhnə kənddən təxminən 2 km cənuba köçərək eyni adlı yeni kənd salmışlar. Köhnə kənddə Surb (Müqəddəs) Yeğişe kilsəsi fəaliyyət göstərirdi-19-cu əsrdə inşa edilmişdir. Yeni kənddə sakinlər yeni kilsə inşa etmişlər-Surb (Müqəddəs) Astvatsatsin adlı.

1918-ci ildə bölgəyə daxil olan Osmanlı və yerli tatar qüvvələri kəndi dağıtmışlar, bundan sonra o, kənd yerinə çevrilmişdir.

Ədəbiyyat

Barxudaryants M., Albaniya ölkəsi və qonşuları. Artsax, Yerevan, 1999-cu il, s. 114.

Karapetyan S., Albaniyanın özü, Erməni Memarlığını Araşdırma Fondu, Yerevan, 2024-cü il, Kitab 22, 1-ci hissə, səh. 257-258.

Majak, utililər barədə materiallar, “Meğu Hayastani” (“Ermənistan arısı”), 1881, N 123, 1 iyul, s. 1.

Эзовъ Г.А., Сношенія Петра Великого съ армянскимъ народомъ, Санктпетербургъ, 1898, стр. 427-428.

Telegram kanalımıza abunə olun