“GEGHARD”
BİLİMSEL VE ANALİTİK
VAKFI
2026
2026
2025-06-01
Goris'te geçici barınma bekleyen Artsakhlı mülteci çocuk, 25 Eylül 2023. Fotoğraf: İrakli Gedenidze (Reuters)
Çocukları koruma uluslararası günü vesilesiyle Azerbaycan Bilim ve eğitim bakanlığı, bugün Şuşi'de "Şuşi, Türk halklarının birliğinin kültürel incisi" başlıklı uluslararası bir çocuk yaratıcılık festivali düzenledi.
İlk bakışta harika bir etkinlik gibi görünüyor, ama yalnızca ilk bakışta. Bu etkinliği, tam da 5 yıl önce aynı Şuşi şehrinin çocuklarını kendi vatanlarında çocukluklarını yaşama ve yaşatma hakkından mahrum bırakan bir devletin hükümeti organize etti.
Fotoğrafta: Şuşi'nin çocukları, Fotoğraf: Areg Balayan, 2020.
2020 Artsakh savaşı süresince Azerbaycan silahlı kuvvetleri, yalnızca savunma mevzilerine değil, doğrudan sivil halka yönelik de sistematik savaş suçları işledi. Azerbaycan'ın 27 Eylül'de başlattığı askeri operasyonlar sonucunda Artsakh'ta ağır insan hakları ihlalleri yaşandı ve masum çocuklar bu vahşetten nasibini aldı.
4 Ekim'de Azerbaycan silahlı kuvvetlerinin Martuni şehrine düzenlediği topçu saldırısı sonucunda 9 yaşındaki bir kız çocuğu hayatını kaybetti, 2 yaşındaki erkek kardeşi ise ağır yaralandı. Ekim ayı başında, Martakert şehrinden tahliye sırasında Azerbaycan'a ait bir İHA saldırısında 13 yaşındaki bir erkek çocuğu ağır şekilde yaralandı. 14 Ekim'de ise Vardenis-Sotk karayolu yakınlarında, yine Azerbaycan İHA'sının açtığı ateş sonucunda 14 yaşındaki bir erkek çocuğu yaralandı. Artsakh'ın Askeran bölgesine bağlı Sarnağbyur köyünde, 19 Eylül 2023'teki Azerbaycan saldırısında 5 sivil hayatını kaybetti ve bunların üçü çocuktu.
20 Eylül'de Artsakh İnsan Hakları savunuculuğu ofisinin derlediği bilgilere göre, en az 200 ölü ve 400'den fazla yaralı kayıt altına alındı. Sivil halk arasındaki yaralıların sayısı 40'ı aştı ve bunların 13'ü çocuktu.
44 günlük savaş boyunca süren askeri operasyonlar nedeniyle Artsakh Cumhuriyeti'nden 24.000'den fazla çocuk eğitim hakkından mahrum bırakıldı. 30 Eylül 2020'de Ermenistan İnsan Hakları Savunucusu, sivil yerleşim bölgelerine yönelik Azerbaycan hava ve topçu saldırılarına ilişkin belgeleme çalışmaları yürütmek amacıyla Ermenistan'ın Gegharkunik iline ziyaret gerçekleştirdi. Yerinde yapılan tespitlerde, Azerbaycan'ın hava ve topçu saldırılarının Gegharkunik ilindeki sivil yerleşim bölgelerine 27 Eylül sabahın erken saatlerinden itibaren başladığı kayıt altına alındı. Sotk köyünün yerleşim alanına düzenlenen İHA saldırısında yalnızca bir konut değil, patlama noktasından yaklaşık 100-150 metre mesafedeki okul binası da hasar gördü. Ebeveynler, güvenlik kaygısıyla çocuklarıyla birlikte bodrumlara sığınmak zorunda kaldıklarını aktardı.
Uluslararası toplumun sessiz kalması karşısında Azerbaycan silahlı kuvvetleri, sivil halka yönelik savaş suçlarını kasıtlı olarak sürdürerek Stepanakert'teki anne ve çocuk sağlığı merkezini dahi hedef aldı.
Azerbaycan, Stepanakert'teki anne ve çocuk sağlığı merkezini (Cumhuriyet doğum hastanesi) hedef aldı
Uluslararası önemli aktörlerin açıklamalarına karşın durum değişmedi. Abluka nedeniyle 270 çocuk yaşadıkları yerlere dönemedi. Güvenlik, eğitim ve aile içinde yaşama hakları çiğnendi. İlaç, tıbbi malzeme ve hijyen ürünlerindeki ciddi kıtlık, çocukların sağlığını ve sağlık hizmetlerine erişim hakkını derinden olumsuz etkiledi. Bebek maması yokluğu ise yüzlerce yeni doğanda ağır beslenme sorunlarına yol açarak fiziksel ve zihinsel gelişimlerini tehlikeye attı. Artsakh yetkililerinin açıklamalarına göre, ülkedeki her üç ölümden biri yetersiz beslenmeye bağlıydı.
Fotoğraf: Artak Beglaryan'ın X sayfasından
Azerbaycan'ın Artsakh halkını yıldırmaya, sürekli belirsizlik ve gerilim içinde tutmaya yönelik kasıtlı politikası, Artsakh'lı çocukların yalnızca ruh sağlığını değil, davranışlarını da açıkça olumsuz etkiledi.
Azerbaycan, Artsakh'ın sivil halkına karşı saldırgan ve Ermeni düşmanı politikasını sürdürerek yalnızca uluslararası hukuku ve insancıl ilkeleri çiğnemekle kalmadı ve bütün bir kuşağın çocukluğunu da elinden aldı. Şuşi'de çocuk festivali düzenlenirken, aynı şehirden ve Artsakh'ın tamamından zorla yerinden edilmiş binlerce Artsakh'lı çocuk ve kendi vatanlarında büyüme, eğitim alma ve güvenli bir çocukluk yaşama hakkından yoksun bırakılmış durumda.