Tarixi Qafqaz Albaniyasında Girdadül kəndi

2026-03-30

Girdadül yaşayış məntəqəsi indiki Qəbələ (Kutkaşen) rayon mərkəzindən 27.3 km cənub-qərbdə yerləşir. Yaşayış məntəqəsi Girtatül ad formasında da xatırlanıb.

Qədim zamanlardan etibarən kənddə ermənilər məskunlaşıb. 18-ci əsrin sonlarında burada Artsaxın Xaçın və Vərəndə qəzalarından da ermənilər məskunlaşıb. Regionun erməni kəndlərinin əhəmiyyətli hissəsinin ermənilərdən fərqli olaraq, 18-ci əsrdə Girdadül əhalisi Xristianlıqdan imtina etməmiş və islamı qəbul etməmişdir.

1841-ci ilin məlumatlarına görə, Girdadül kəndində 235, 1851-ci ildə-532, 1889-cu ildə isə 985 erməni sakin yaşayıb. 1905-ci ildə kəndin erməni əhalisinin sayı 1034, 1918-ci ildə isə 1065 nəfərə çatıb.

Kənddə Surb (Müqəddəs) Astvatsatsin kilsəsi fəaliyyət göstərirdi, həmin kilsə 18-ci əsrdən etibarən xatırlanır. Topoqraf Makar yepiskop Barxudaryantsın sözlərinə görə, aşağıdakı məzmunla tikinti protokolu qorunub saxlanılmışdır. “Surb (Müqəddəs) Astvatsatsin kilsəsi 1881-ci ildə Girdadül kəndinin icması tərəfindən tikilmişdir”.

Kənd qəbiristanlığında tapılmış məzar daşlarından ikisi qeydə alınmışdır, həmin məzar daşları 17-ci əsrə aiddir. “Tanrı Soğomonu rəhmət eləsin, 1654-cü il”. “Hovhannes, 1699-cu il”. Kənd yaxınlığında Cragoğ adlanan yarı dağılmış bir qala da olmuşdur.

1918-ci ilin hadisələri həm Girdadül kəndi, həm də ümumilikdə Şərqi Zaqafqaziyanın bütün erməniləri üçün taleyüklü olmuşdur. Bölgəyə daxil olmuş osmanlı qoşunları yerli türk qüvvələri ilə birləşərək bölgənin erməni əhalisini qırmışdır. Girdadül kəndin sakinləri 1918-ci ilin iyul ayında həm yerli, həm də digər erməni kəndlərindən ora sığınmış ermənilərlə birlikdə dörd gün ərzində türk-tatar qoşunlarına müqavimət göstərərək məcburən erməni Vanq kəndinə köçmüşlər. Lakin, Girdadülün erməni əhalisinin böyük hissəsi 1918-ci ilin yayında baş verən hadisələri zamanı qətlə yetirilmişdir.

Ədəbiyyat

Barxudaryants M., Albaniya ölkəsi və qonşuları. Artsax, Yerevan, 1999-cu il, s. 112, 119.

Grigoris v. Ter-Yakovbeants, Nuxi, “Meğu Hayastani” (“Ermənistanın arısı”), 1880-ci il, N 94, 6 dekabr, s.3.

Karapetyan S., Albaniyanın erməni litoqrafiyaları, 1-ci kitab, Ermənistan Respublikasının Milli Elmlər Akademiyası “Elm” nəşriyyatı, Yerevan, 1997-ci il, s. 39, 40.

Karapetyan S., Albaniyanın özü. Erməni memarlığının araşdırma fondu, 2024-cü il, kitab 22, 1-ci hissə, s. 254-256.

“Mşak”, 1882-ci il, N 229, 9 dekabr, s. 3.

Telegram kanalımıza abunə olun