«GEĞARD»
ELM-ANALITIK
FONDU
2026
2026
2026-03-12
2021-ci ilin iyun ayının 15-də Türkiyə və Azərbaycan prezidentləri “Azərbaycan Respublikası ilə Türkiyə Respublikası arasında müttəfiqlik münasibətləri haqqında Şuşa Bəyannaməsi”ni imzalamışlar. Bəyannamə imzalandıqdan sonra, prezidentlər birgə mətbuat konfransı ilə çıxış etmişlər. Regional əməkdaşlığın sülh naminə vacibliyini vurğulayan Ərdoğan bölgədə sülhün təmin olunması məqsədilə altıtərəfli platformanın yaradılması barədə Türkiyə tərəfinin təklifini yenidən səsləndirmişdir. Öz növbəsində, Əliyev bəyannamədə iki məqamı xüsusi olaraq qeyd edib-qarşılıqlı hərbi yardım və “Zəngəzur dəhlizi” ilə bağlı. Azərbaycan prezidenti, böyük ehtimalla, bəyannamənin aşağıdakı bəndini nəzərdə tutmuşdur.
“Tərəflərdən hər hansı birinin fikrincə onun müstəqilliyi, suverenliyi, ərazi bütövlüyü, beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədlərinin toxunulmazlığı və ya təhlükəsizliyi üçüncü dövlət və ya dövlətlər tərəfindən təhdid altına düşərsə və ya hücuma məruz qalarsa, tərəflər birgə məsləhətləşmələr aparacaq və həmin təhdidi və ya hücumu aradan qaldırmaq məqsədilə BMT Nizamnaməsinin məqsəd və prinsiplərinə uyğun təşəbbüslər həyata keçirəcək, həmçinin BMT Nizamnaməsinə uyğun olaraq bir-birinə lazımi yardım göstərəcəklər. Bu yardımın həcmi və forması dərhal keçiriləcək müzakirələr vasitəsilə müəyyən ediləcək, birgə tədbirlər üçün müdafiə ehtiyaclarının təmin olunması barədə qərar qəbul ediləcək və silahlı qüvvələrin güc və idarəetmə strukturlarının əlaqələndirilmiş fəaliyyəti təşkil olunacaq”.
2026-cı il fevral ayının 28-dən etibarən İsrail və ABŞ İrana qarşı genişmiqyaslı hərbi əməliyyatlara başlamışdır. İran isə öz növbəsində region ölkələrində yerləşən Amerika və İsrail hərbi bazalarına cavab zərbələri endirir. Türkiyədə də ABŞ-ın hərbi mövcudluğu var, lakin Ankaranın zahirən neytral davranışı onu deməyə əsas verir ki, o, öz ərazisini İrana qarşı hücuma əlçatan etməyib və yaxın gələcəkdə də bunu planlaşdırmır. Bunun səbəbi, böyük ehtimalla, İrana qarşı müharibəyə cəlb olunmağın mümkün nəticələridir, xüsusilə, İranın dağılması halında kürd hərəkatının fəallaşması, kürd dövlətinin yaradılması prosesinin sürətlənməsi, o cümlədən Türkiyə əraziləri hesabına belə bir prosesin, o cümlədən Türkiyə əraziləri hesabına irəliləməsidir.
Məhz buna görə də türkiyə tərəfi mütəmadi olaraq İrana qarşı əməliyyatlarda iştirak etmədiyini vurğulayır, öz ərazisinə İran raketlərinin düşməsi barədə xəbərləri tez bir zamanda təkzib edir, ələ keçirilənləri isə “təsadüfən istiqamətini dəyişmiş” kimi təqdim edir. Lakin İsrail Türkiyəni İrana qarşı müharibəyə cəlb etmək üçün öz mühüm müttəfiqi olan Azərbaycandan məharətlə istifadə edə bilər.
Mart ayının 5-də azərbaycan KİV-ləri və rəsmi mənbələr İran pilotsuz uçuş aparatlarının Naxçıvan hava limanına və ona bitişik infrastruktura zərbələr endirdiyini iddia etmiş, yaralıların olduğu bildirilmişdir. İran tərəfi dərhal bu hadisələrə aidiyyətini təkzib etsə də, Azərbaycan ən yüksək səviyyədə ittihamları Tehranın ünvanına yönəltmiş, hücumu hətta terror aktı kimi qiymətləndirmişdir. Bakı İran Silahlı Qüvvələrinin insidentə görə üzr istəməsini və məsul şəxslərin cəzalandırılmasını tələb etmişdir. Bundan əlavə, məlumatlara görə, Bakı İranla sərhəd boyunca silahlı qüvvələrini cəmləşdirmişdir.
Əliyevin Azərbaycanın İrana qarşı hərbi əməliyyatlarda iştirak etmədiyi barədə verdiyi təminatlara baxmayaraq, İranın müxtəlif hərbi və siyasi rəsmiləri Bakıya ünvanlanan xəbərdarlıqlarla çıxış etmişlər.
Xüsusilə, prezident Məsud Pezeşkian qeyd etmişdir ki, İran qonşuları ilə münaqişəyə can atmır, lakin ona qarşı hücuma dəstək verən ölkəyə çox sərt cavab verəcək. İran Xarici İşlər Nazirliyi də oxşar məzmunlu bəyanat yayaraq vurğulamışdır ki, İran silahlı qüvvələri yalnız ABŞ və İsrailin hərbi mövcudluğunu hədəfə alır, qonşu ölkələri isə yox.
2026-cı ilin mart ayının 8-də Tehran artıq Bakını birbaşa şəkildə xəbərdar edərək regionda qeyri-sabitliyin yayılmasının qarşısını almağa çağırmışdır. İran Silahlı Qüvvələrinin Mərkəzi Qərargahının sözçüsü Bakıya müraciət edərək sionistləri Azərbaycandan çıxarmağa çağırmışdır. Qeyd olunub ki, regionda ABŞ və İsrailin həyata keçirdiyi aqressiyaya baxmayaraq, İran Silahlı Qüvvələri dost, qonşu və müsəlman ölkələrinin milli təhlükəsizliyinə və maraqlarına hər hansı zərər vurmamaq üçün maksimum səylər göstərmişdir.
Belə ünvanlı bəyanat artıq göstərir ki, Naxçıvan istiqamətində zərbələrin həqiqətən Tehrandan olub-olmamasından asılı olmayaraq, İran özünə qarşı həyata keçirilən fəaliyyətlərdə Azərbaycanın iştirakından yaxşı xəbərdardır. Beləliklə, əgər Naxçıvana qarşı PUA hücumu həqiqətən İran ordusu tərəfindən təşkil olunubsa, bu, bir xəbərdarlıq kimi qiymətləndirilə bilər. İran prezidenti Əliyevlə telefon danışığı zamanı da Naxçıvana qarşı pilotsuz uçuş aparatlarının hücumunda İranın iştirakını təkzib etdiynə baxmayaraq, Bakı baş verənləri Türkiyəyə qarşı da ən yaxşı şəkildə manipulyasiya edir.
Naxçıvan ərazisində PUA zərbələri barədə xəbərlər fonunda Bakı ilə Ankara arasında həyata keçirilən təmaslar da göstərir ki, Azərbaycan bu insidentə mümkün qədər böyük rezonans qazandırmağa çalışır. Əslində, Ankara ehtiyatlana bilər ki, Bakı İsrailin niyyətlərinə uyğun hərəkət edərək, Şuşi Bəyannaməsinə istinad edib Türkiyədən zəruri dəstəyi tələb edəcək. Belə siyasi baxımdan hiyləgər addım nəticəsində İsrailin iki düşməni–Türkiyə və İran–Azərbaycanın “yüngül əli” ilə bir-birinə qarşı müharibəyə cəlb oluna bilər.
Naxçıvan PUA insidentindən sonra baş verənlər və Bakının İrana yönəltdiyi ittihamların davamlılığından görünür ki, Azərbaycan anti-İran mövzusunu qızışdırmağa davam edir. İran Azərbaycanın ərazisindən özünə qarşı həyata keçirilən İsrail əməliyyatları barədə ən yaxşı şəkildə xəbərdardır və Tehran tərəfindən “sionistləri Azərbaycanın ərazisindən qovmaq” tələbinin sərtliyi təsadüfi deyil.
Güman edilir ki, Azərbaycan ya İsrailin təhriki ilə və ya bəlkə də öz maraqları naminə İranı öz ərazisinə hücuma təhrik etməkdə davam edəcək. Bunun nəticəsində, Şuşi Bəyannaməsinin tətbiqi vasitəsilə Türkiyəni müharibəyə cəlb edəcək. Əks halda, Türkiyə səlahiyyətini (gücünü) itirəcək və bunun nəticələri öz ölkəsi üçün heç də az təhlükəli olmayacaq. Belə çıxır ki, 2021-ci ildə Şuşidə Ərdoğanın qoyduğu imza Türkiyənin ayağı altında bir mina kimidir və bununla “qardaş” Azərbaycan Türkiyəni tələyə salıb və istənilən anda bunun tətbiqi ilə hədələyə bilər.