«GEĞARD»
ELM-ANALITIK
FONDU
2026
2026
2024-03-20
Son illər ərzində Azərbaycan dövlət səviyyəsində «Qərbi Azərbaycan» «qayıdış Qərbi Azərbaycana» haqqında təbliğat kampaniyasına başlayıb.
Azərbaycan rəsmi formal ritorikasında «Qərbi Azərbaycan» anlayışı Ermənistan Respublikasının bütün ərazisinə istinad edir.
Azərbaycan rəsmi ritorikasında bu nitqi yeni bir şey olmadığına baxmayaraq sonuncunun yayılması 2020 il Artsax müharibəsindən və sonrakı hadisələrindən sonra əhəmiyyətli dərəcədə artıb. Azərbaycan hökümətinin himayəsində qondarma «Qərbi Azərbaycan icması» yaradılıb, sonuncu təbliğat kampaniyasında əhəmiyyətli rol oynayır. Buna oxşar «icmaların» yaradılmasının Azərbaycan dövlət təbliğat proseslərində qəbul edilmiş bir fenomen olduğu diqqətəlayiqdir, eyni məntiqlə 2018 ilində öz fəaliyyətini «Dağlıq Qarabağ Azərbaycan icması» adlanan vahidi aktivləşdirdi ve yeni bir sürət ilə öz təbliğat fəaliyyətinə başladı. Bu fəaliyyət sadəcə sistemləşdirilmiş deyil, eləcə də dövlət strateji istiqamətə malikdir və İlham Əliyev səviyyəsinə qədər irəliyə sürülür, sonuncunun nümunələrindən 2022 il dekabr ayında elan etdiyi «Qərbi Azərbaycan öz tarixi torpaqlarıdır» bəyanatıdır. Bu bəyanat Ermənistan Respublikasının ərazilərinə Azərbaycanın açıq ambisiyaları haqqında məlumatlandırır.
2024 il mart 14-də Əliyev elan etdi ki, «Azərbaycan indi Ermənistan ilə sülhə daha da yaxındır». Rəsmi Azərbaycan tərəfindən güman edilən yaxınlıq və sülh haqqında iddiası Azərbaycan tərəfindən sülh anlayışına suallar doğurur. Faktlar və hadisələr göstərirlər ki, sülh ideyası Artsaxa qarşı geniş miqyaslı hərbi hücumu, Artsaxın blokadaya alınması və ermənilərin məcburi deportasiyası, erməni mədəni, tarixi irsinin məhvi, Ermənistan Respublikasının suveren ərazilərinə təcavüzü, bəzi ərazilərinin işğalı və indi də bütün Ermənistan Respublikasının ərazilərinə amisyaları daxil edir.
Bunlar sülh anlayışının ənənəvi anlayışlarına ziddiyyətli aşkar pozuntularıdır. Açıq-aşkar pozuntulara baxmayaraq Azərbaycan paradoksal şəkildə özünü sülh «tərəfdarı» kimi təqdim edir, bu olduqca narahat edicidir.
Azərbaycan ekspansionizm gündəminin və Ermənistana qarşı artan təhdidlərinin qarşısını almaq üçün beynəlxalq ictimaiyyəti və diplomatik dairələri sadəcə Azərbaycan tərəfindən beynəlxalq normalarının bu kobud pozuntuları pisləyən bəyanatları ilə məhdudlaşmamalıdır, Azərbaycana qarşı lazımi addımlar atsınlar, təzyiqlər göstərsinlər. Ermənilərə qarşı 1920 ilində Şuşidə, sonradan 1988-90-cı illərində Sumqayıtda, Gandzakda (Gəncə), Bakıda, Marağada və Artsaxın digər yerlərində kütləvi zorakılıqları kimi tarixi presedentləri Artsaxa, Ermənistana, ermənilərə qarşı Azərbaycanın təcavüzünün parlaq xatırlatmasıdır.
Artsaxdan ermənilərin deportasiyası, erməni mədəni irsinin qəsdən məhvi və Ermənistan Respublikasının ərazilərinə ambisiyaları sanksiyaların tətbiqi və real tədbirlərin görülməsinin təcili ehtiyacının parlaq nümunələridir. Azərbaycan öz əməliyyatları üçün məsuliyyətə cəlb olunmasına və Ermənistana qarşı yeni təcavüzünün, təqiblərin qarşısını alamadığı qədər bölgədə əsl sülh prespektivi qeyri-real görünür. Ədalət prinsiplərini qorumaq və tarixi faciələrinin qarşısını almaq üçün beynəlxalq ictimaiyyətinin və diplomatik dairələrinin həlledici və vacib tədbirləri təcili ehtiyacdır. Sülh təcavüz və retorika əsasında qurulamaz, bu sadəcə bir şüar deyil. O sadəcə təcavüzdən imtina etmə, konkret tədbirləri və kollektiv müəyyənləşmə yolu ilə olar.