«GEĞARD»
ELM-ANALITIK
FONDU
2026
2026
2024-05-20
“Bakının analitikləri Qarabağda tarixi abidələrinin məhv etməsinə dair ittihamlarını rədd ediblər” belə bir başlığı ilə məqalə “Кавка́зский у́зел” internet səhifəsi yayıb.
Tarixçi Faiq İsamayılov qeyd edir.“Qarabağın bütün tarixi abidələri dövlət mühafizəsinə götürülmüş, lakin son 30 il ərzində tikilən kilsələri tarixi abidələr deyildirlər”.
Söz 1990-cu illər ərzində tikilən Berdzorun Surb Hambardzman (Laçının Müqəddəs yükselişi) kilsəsindən gedir. Mədəni irsi haqqındakı mövcud olan çoxlu tezis və nəzəriyyələrdən heç biri belə bir antı-elmi tezisi əsaslandırıla bilməz. İrs öz yaradıldığı tarixi və sahəsi ilə müəyyən edilə bilməz. UNESCO-nun bir sıra konvensiyalar və bəyannamələr əsasındakı (Azərbaycan da həmin sənədləri imzalayıb) mədəni irsinin bir çox əsasları, mədəni irsinin yaradıldığı “vaxtını” heç bir şəkildə vurğulamıyırlar. Misal üçün “silahlı münaqişələr zamanı mədəni dəyərlərinin qorunması haqqında” Haaqa 1954 il konvensiyası bu mühüm konvensiyalar arasındadır, sonuncunun 4-cü maddəsi və əlavə olaraq 1999 ildə qəbul olunmuş ikinci protokolunun 15-ci maddəsinin a bəndi müəyyən edirlər ki, mədəni irsi qorunub saxlanılmalı və ona hörmət göstərilməlidir.
Məqalədə gördüyümüz növbəti anti-elmi tezisi odur ki, Artsaxın Xristian irsinin ermənilər ilə heç bir əlaqəsi yoxdur, alban irsidir.“Qarabağda və Şərqi Zəngəzurdakı Xristian abidələrinin ermənilər ilə heç bir əlaqəsi yoxdur. Azərbaycanda xristianlığın mənşəyi erkən orta əsrlərə Qafqaz Albaniyası dövrünə gedib çıxır. Müasir Azərbaycan ərazisinin Ərəb Xilafəti tərəfindən işğal olunduğundan sonra Xristianlıq tədricən əvəz olunmağa başladı, lakin həttə 13-cü əsrə qədər Laçın və Kəlbəcər rayonlarının ərazisində yerləşən Xaçen (Xaçın) hakimiyyəti qaldı və həmin dövlətin mövcudluğunu dayandırdığından sonra ucqar dağlıq rayonlarda Xristian mədəniyyəti qorunub saxlanıldı. Amma işğal illərində Qarabağda erməniləşdirmə siyasəti aparıldı, alban abidələri erməni üslubunda dəyişdirilmişdir, ermənilərin heç vaxt yaşamadıqları yerlərində kilsələr tikilibdir”.
Erməni irsinin albanlaşdırılma haqqında dövriyyəyə buraxılmış tezisləri 20-ci əsrin 30-cu illərində erməni mədəni irsinin zorla mənimsəmə mexanizmlərindən birinə çevrildi.
Beynəlxalq hüquq normalar ilə erməni irsinin şəxsiyyətin silinməsi və alban kimi elan etməsi qadağan edilir və cinayət sayılır.
Beləliklə, Azərbaycan sadəcə özü tərəfindən imzalanan beynəlxalq sənədlər ilə üzərinə götürdüyü öhdəliklərə deyil ki, hörmət etmir, eləcə də dövlət akademik səviyyəsində saxta məlumat yaymağa çalışır. Belə ki, həmin məqalədə qeyd olunur.“Qarabağın bütün tarixi abidələri dövlət nəzarətinə götürüldü, onların heç biri dağıdılmadı və heç bir ziyan dəyməmişdir”.Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının A. Bakıxanov adına tarix institutunun işçisi Faiq qeyd edir.
Bu dövlət səviyyəsində yayılan tək yalanı deyil. Xatırladaq ki, 44 günlük Artsax müharibəsinin ilk günlərində Azərbaycan qəsdən hədəfə alaraq erməni irsini məhv edib və həmin siyasət bugünə qədər davam edilir. Şuşinin Surb Ğazançetsots (Müqəddəs Qazançı), Yaşıl Saat kilsəsi azərbaycan vandalizminin qurbanı olublar, Qarintak yaşayış məntəqəsi tamamilə dağıdılıb (məhv edilib), tarixi qəbiristanlıqları yerlə-yeksan edilib və məhv edilibdir.
Artsaxın mədəni dəyərlərinin qorunması beynəlxalq elmi ictimaiyyətinin diqqət mərkəzində olmalıdır və Azərbaycanın anti-erməni siyasətinin məhdudlaşdırıcı qüvvəsinə çevrilməlidir.