«GEĞARD»
ELM-ANALITIK
FONDU
2026
2026
2024-04-10
Dağlıq Qarabağ Muxtar vilayətindən və Şimal Artsaxdan Böyük Vətən müharibəsinə 88696 nəfər iştirak edib, onlardan 40 min nəfəri şəhid olub. Dağlıq Qarabağ Muxtar vilayətindən cəbhəyə 45056 nəfər erməni çağırıldı, əhalinin üçdə biri, 22 min nəfər şəhid olub (1939 ildə vilayətdə 150800 insan yaşayırdı, onlardan 132800-ü erməni idi) şimal Artsaxdan isə 43640 erməni (erməni əhalisinin31.2 faizi), onlardan 18000-i şəhid olub (41 faiz). Bu iki, bir çox bölgədə isə üç hətta 6 dəfə cəbhəyə çağırılmış azərbaycanlılarının sayısından çox idi. Yəni Azərbaycan rayonlarının əhalisinin sadacə on doqquzunda biri orduya çağırılmışdır.
Sovet ittifaqının qəhrəman adına 29 nəfər artsaxlı erməni (üç nəfər Sovet-Fin müharibəsində), yeddi şöhrət ordeninin üç dərəcəli tam cəngavər adına layiq oldu, 30 mindən çoxu döyüş orden və medallar ilə, onlardan on ikisi də Lenin ordeni ilə təltif edilmişdir.
Müharibənin birinci mərhələsində Stepanakertdə 402-ci Azərbaycan tüfəng diviziyası yaradıldı və dolduruldu, onun sıralarında 3334 erməni xidmət edib, demək olar ki, heyətin 30 faizi (1941 il noyabrın 17-nin datalarına görə). Azərbaycan digər diviziyaları da ermənilərlə dolu idi. Bu ilk növbədə Azərbaycan Sovet Sosialist respublikalarının ayrımcılık və erməni əhalisinin hesabına öz xalqının genefondunun qoruması siyasəti ilə, digər tərəfdən ermənilər sayəsində Azərbaycan diviziyalarının döyüş qabiliyyətini qorumaq üçün və azərbaycanlıların etibarlığını gücləndirməyə açıqlanmayan narahatlığı ilə əlaqədardır.
Artsaxlılar müdafiə fonduna 42 milyon rubl, 6 kiloqram qızıl, 600 kiloqram gümüş veriblər, cəbhəyə 22 min paket, 72 min parça isti paltar, 7620 litr tut arağı və tut spirti göndərilib.
Dağlıq Qarabağ Muxtar vilayətindən, şimal Artsaxdan Böyük vətən müharibə illərində və sonra marşal hərbi rütbəsinə 3 nəfər, general-polkovnik rütbəsinə 3 nəfər, general-leytenant rütbəsinə 6 nəfər, general-mayor rütbəsinə 17 nəfər, admiral 1 nəfər, vitse-admiral 1 nəfər layiq oldu.
Ümumiyyətlə Artsaxda 3 marşal, 24 general, 22 admiral, mindən çox polkovnik, polkovnik-leytenant, mayor və digər zabit rütbəsi ilə məsul vəzifələrdə çalışan igid oğulları anadan olublar.
Böyük vətən müharibəsi ilk üç il ərzində (1944 il sentyabrda) Qırmızı ordusunda fərarilərinin sayının 1210224 əsgər olduğu maraqlıdır. Azərbaycan Sovet sosialist respublikasından 15084 nəfər fərari daxil olmaqla, erməni Sovet Sosialist respublikasından 2520 nəfər fərari.(https:www.kremnik.ru/node/459494)
Böyük vətən müharibəsində erməni və azərbaycanlı xalqlarının iştirak etməsi və investisiyası haqqındakı bəzi faktların müqayisəli təhlili`
Sovet ittifaqının qəhrəmanları` ermənilər-106, azərbaycanlılar-43 (ləzgilər, avarlar, talışlar, dağ yahudilər və Azərbaycan sovet sosialist respublikasında yaşayan digər xalqlar daxil olmaqla).
Bu iki xalq müharibədə necə vuruşublar, hansı rütbələrə və mükafatlara layiq olublar,
Sovet ittifaqının ikiqat qəhrəmanlar,
Ermənilər, Hovhannes Bağramyan, Nelson Stepanyan.
Azərbaycanlılar` Azı Aslanov (millət ilə talış) , İssa Pliyev (millət ilə Os).
Azərbaycanlılar onları azərbaycanlı kimi təqdim edirlər, çünki sonuncular Azərbaycanda anadan olmuşlar.
Bundan başqa Sovet İttifaqının millət ilə erməni 34 nəfər qəhrəmanı azərbaycanlı tarixçilər onların saadacə Azərbaycan sovet sosialist respublikasının ərazisində Dağlıq Qarabağ daxil olmaqla (DQMV) anadan olduğu əsası ilə özlərinə aid edirlər.
Eyni zamanda bugün Azərbaycan hakimiyyəti məqsəd yönümlü şəkildə Artsaxın (Qarabağ) erməni kəndlərində İkinci dünya müharibəsi əsgərlərinin abidələrini məhv edirlər. Marşallar Hovhannes Bağramyan, Hamazasp Babacanyanın ev-muzeyləri öz doğma kəndi Çardaxluda, doğma Böyük Tağlar kəndindəki aviasiya marşalı Sergey Xudyakovun (Armenak Xanperyants) ev-muzeyi xarabaya çevirilib, Sovet ittifaqının ikiqat qəhrəmanı, polkovnik-pilotu Nelson Stepanyanın büstüsü öz doğma şəhərində, Şuşidə məhv edilib.