Azərbaycan Türkiyəyə öz anti-erməni gündəminin həyata keçirməsinə dəstəklədiyi üçün kompensasiya edir

2024-05-29

Öz ekspansionist ambisiyaları və geosiyasi maraqları ilə idarə olunaraq Ermənistana qarşı təcavüzündə Türkiyə Azərbaycana dəstəkləməyə davam edir. 2020 il Azərbaycanın Artsaxa qarşı başlatdığı müharibə zamanı Türkiyə açıq şəkildə hərbi dəstək verdi, bu da Artsaxın işğal olunmasına, sonradan ermənilərin məcburi deportasiyasına gətirib çıxardı. Anti-erməni siyasi gündəminin həyata keçirməsinə göstərdiyi dəstəyi üçün Azərbaycan türk şirkətlərini Artsaxda həyata keçirilən “bərpa işlərinə” daxil edir.

Bu yaxınlarda baş verən türk-azərbaycan biznes forumu ərzində Azərbaycan baş naziri Əli Əsədov bildirib ki, hazırda 20-dən çox türk şirkəti Qarabağda[1]təxminən 50 layihə həyata keçirirlər.

Daha əvvəl iqtisadi naziri Mikayıl Cabbarov elan edib ki, “Qarabağın bərpasına türk təşkilatları ilə imzalanan müqavilələri 3.4 milyard ABŞ dollarını ötüb”[2]. Azərbaycanın kiçik və orta bizneslərinin inkişaf agentliyinin yanında ictimai şurasının sədri Farhad Qaraşov qeyd edib ki, türk təşkilatları aktiv şəkildə “Qarabağın bərpa işlərinə”[3]iştirak edirlər (Artsaxda tikinti işlərində daxil olan bu təşkilatlar Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan ilə əlaqəlidirlər).

2020 il Artsax 44-günlük müharibəsindən sonra Azərbaycan və Türkiyə prezidentləri tərəfindən Zəngilanda “Dost” kənd təsərrüfatı kompleksinin təməli qoyuldu. Bu layihə türk və azəri investorlar tərəfindən[4]həyata keçirilir, 100 milyon dollar dəyərində qiymətləndirilir və layihənin həyata keçirməsindən sonra 500 iş yerinin[5]olması planlaşdırılır.

“Eurasianet” xəbər agentliyinin məlumatına görə layihənin yaradılması zamanı türk “Dost” ziraat şirkətinin sahibi Abdulkadir Qaragöz Ərdoğana müşayiət edirdi. Sonuncu sadəcə Ərdoğanın iş ortağı deyil, eləcə də onun ailə üzvüdür. 2016 ildən etibarən Qaragöz yüksək qiymətli dövlət tenderləri qazananlarındandır[6].

Həmin kənd təsərrüfatı kompleksinin icraçı direktoru Məhəmməd Zeki Tuğrul “Dost Ziraat” şirkətinin sabiq vitse prezidenti və Türkiyənin hakim “Ədalət və İnkişaf” partiyasının gənclər qanadının keçmiş İdarə Heyətinin üzvüdür[7].

Azərbaycan tərəfindən kompleksda investisiya edən “Paşa” inventsmentdir (bu şirkət “Pasha holding” korporasiyasına daxil olur, sonuncu Azərbaycan prezidentinin və arvadının, ölkə birinci vitse prezidenti Mehriban Əliyevanın aoləsinə aid bütün şirkətlərinibirləşdirir[8]).

Beləliklə, “Dost” kənd təsərrüfatı kompleksi iki ölkənin prezident ailələrinin birgə biznes layihəsidir.

Ərdoğan ilə yaxın münasibətləri olan “Cengiz” və “Kalyon” şirkətləri də “Artsaxda bərpa işləri” üçün sərfəli müqavilələr bağlayıblar (xüsusilə yol tikintisi, mədənlərin istismarı, qızıl və mis hasilatı).

Bundan başqa “Kalyon” şirkəti 312 çilyon manat (təxminən 180 milyon dollar) dəyərində Horadiz-Ağbənd dəmir yolunun tikintisini həyata keçirir[9]. Qeyd edək ki, Artsax 44-günlük müharibəsindən sonra azərbaycan “AzerGold” qapalı səhmdar cəmiyyətində “Cengiz Holdingin” törəmə şirkətinin “Eti Bakır” şirkətinin nümayəndələri ilə görüş keçirilib.

“AzerGold” şurasının sədri Zakir İbrahimov qeyd edib ki, Qarabağda böyük iqtisadi potensial var və mədən nənayesində mövcüd resurslar ikitərəfli əməkdaşlıq üçün geniş imkanlar yaradır.

İbrahimov vurğulayıb ki, “AzerGold” həmişə türk şirkətləri ilə əməkdaşlıq etməyə hazırdır[10].

Şuşidə yol tikinti işlərində türk “Kolin İnşaat” və “Özgün Yapı” şirkətləri də iştirak edirlər[11].

“Kolin”, “Cengiz” və “Kalyon” eləcə də “Limak” və “Makyol” holdinglər Türkiyədə dövlət tenderlərinin əsas qalibləri, məşhur “beş dəstəsinə” (“fang of Five”) daxil olurlar[12].

Bu yaxınlarda Azərbaycanda Türkiyənin səfiri Cahid Bağcı vurğulayıbdır ki, “Türkiyə Qarabağda bütün istiqamətlərdə bərpa fəaliyyətinə iştirak edir və türk şirkətləri aktiv şəkildə sonrakı bərpa işlərinə iştirak etməyə davam edəcəklər”[13].

İlham Əliyevin dediyinə görə Türkiyədən sonra Artsaxda “bərpa işlərinə” iştirak edən digər böyük dövləti İtaliyadır[14].

Azərbaycan Türkiyəyə eləcə də siyasi platformasında dəstəkləyir. Sonh dövrdə Azərbaycan Türkiyə tərəfindən işğal olunmuş Şimali Kiprlə əlaqələri gücləndirib[15].

Şimal Kiprin Beynəlxalq inteqrasiyası Türkiyənin gündəmlərindən biridir, bunun haqqında ölkə başçısı elan edib[16]. Azərbaycanda Türkiyənin səfiri Cahid Bağcı vurğulayıbdır ki, “bir millət, iki dövlət” konseptin iki memarı var, Heydər Əliyev və Mustafa Kemal Atatürk. Həm İlham Əliyev həm də Tayyib Ərdoğan onların davamçıları kimi iki ölkə arasındakı əlaqələrini genişləndiriblər[17].

Beləliklə, Türkiyə tərəfindən Azərbaycanın anti-erməni gündəminə dəstəklədiyi Artsaxın işğal olunmuş ərazilərində türk şirkətlərinin iqtisadi fəaliyyət göstərməyə inhisarlar verilməsi ilə kompensasiya edilir.

[1] Премьер-министр: Турецкие компании реализуют в Карабахе проекты общей стоимостью 4 млрд долларов СЩА, Report.az, 08.05.2024, Премьер-министр: Турецкие компании реализуют в Карабахе проекты общей стоимостью 4 млрд долларов США | Report.az.

[2] Названа стоимость контрактов, заключенных турецкими компаниями по восстановлению Карабаха, Trend.az, 21.12.2023, Названа стоимость контрактов, заключенных турецкими компаниями по восстановлению Карабаха (trend.az).

[3] Фархад Гаращов: Турецкие компании активно участвуют в восстановлению Карабаха, Report.az, Фархад Гарашов: Турецкие компании активно участвуют в восстановлении Карабаха | Report.az.

[4] В Зангиланском районе заложен фундамент Агропарка Dost, Report.azm 27.10.2021, В Зангиланском районе заложен фундамент Агропарка Dost | Report.az.

[5] Инвестиции в экосистему комплекса “Агропарк Dost” в Зангилане составят $100 млн, İnterfax.az, 20.10.2022, Инвестиции в экосистему комплекса «Агропарк Dost» в Зангилане составят $100 млн — «Interfax» — последние новости Азербайджана, Грузии и Армении.

[6] .“Brotherly” Azerbaijan and Turkey build lucrative Karabakh business ties, Eurasianet, 24.10.2022, “Brotherly” Azerbaijan and Turkey build lucrative Karabakh business ties (bm.ge).

[7] .Eyni yerdə.

[8] Eyni yerdə.

[9] “Brotherly” Azerbaijan and Turkey build lucrative Karabakh business ties, Eurasianet, 24.10.2022, https://eurasianet.org/brotherly-azerbaijan-and-turkey-buil-lucrative-karabakh-business-ties.

[10] В “AzerGold” состоялась встреча с представителями акционерного общества “Eti Bakır”, 12.03.2021, Azertac, https://shorturl.at/RfD0S

[11] Son Karabağ Savaşının tek galibi Azerbaycan değil: Aralarında Cengiz, Kaslyon, Demirören, Kolin ve Özgünün olduğu Türk firmalarına milyonlarca dolarlık ihale verildi, Medyascope, 11.06.2021, https://shorturl.at/HqR4V

[12] BeşiBirYerde (47):Muhalefetin “Beşli çete” dediği beş şirketin faaliyetleri ve aldıkları kamu ihaleleri, Medyascope, 21.11.2021, https://shorturl.at/qzVla  

[13] Посол: Турецкие компании продолжат активно участвовать в восстановительных работах в Карабахе, Apa.az, 10.05.2024, Посол: Турецкие компании продолжат активно участвовать в восстановительных работах в Карабахе (apa.az).

[14] Ильхам Алиев принял участие в Международном форуме на тему “COP29 Зеленое видение для Азербайджана”, Prezident.az, 23.042024, https://president.az/ru/articles/vew/65580

[15] Создается рабочая группа по межпарламентском связи между Азербайджанском и ТРСК, Apa.az, 03.04.2024, Создается рабочая группа по межпарламентским связям между Азербайджаном и ТРСК (apa.az).

[16] Эрдоган Целью Турции является международная интеграции Северного Кипра, Report.az, 22.09.2023, https://report.az/ru/v-regione/erdogan-zayavil-chto-celyu-turcil-yavlyaetsya-mezhdunarodnaya-integraciya-severnogo-kipra/

[17] Посол: Турецкие компании продолжат активно участвоват в восстановительных работах в Карабахе, Аpa.az, 10.05.2024, https://ru.apa.az/foreign-policy/posol-tureckie-kompanii-prodolzat-aktivno-ucastvovat-v-vosstanovitelnyx-v-karabaxe-570835

Telegram kanalımıza abunə olun